Hamilelikte Aile İçi Şiddet: Tanıma, Koruma ve Klinik Müdahale

Bu yazı zor bir konu hakkında. Eğer şu an aile içi şiddete maruz kalıyorsanız ya da bu konuda bilgi almaya çalışıyorsanız, lütfen bilin ki yalnız değilsiniz ve yardım var.

Aile içi şiddet (intimate partner violence - IPV) hamilelik döneminde özellikle yıkıcıdır. Hem anne hem bebek için ciddi sağlık ve psikolojik riskler taşır. Türkiye'de ve dünyada hamile kadınların önemli bir kısmı şiddete maruz kalmaktadır. Bu yaygın olsa da konuşulmayan bir gerçektir.

Hamilelik döneminde şiddetin başlaması veya artması yaygındır. Çünkü hamilelik partneri tetikleyebilir: ekonomik baskı, kontrol kaybı algısı, eşinin bedeninden yabancılaşma, bebek nedeniyle dikkat değişimi. Bu yüzden hamilelik dönemi şiddet için yüksek risk dönemidir.

Bu yazıda hamilelikte aile içi şiddetin tanınmasını, etkilerini, koruma yollarını ve acil destek kaynaklarını ele alacağız.

Aile İçi Şiddetin Türleri

Şiddet sadece fiziksel değildir. Çeşitli formlarda olabilir:

Fiziksel Şiddet

• Vurma, tekmeleme, ittirme
• Saç çekme
• Boğmaya çalışma
• Bedensel acı verme
• Eşyalarla zarar verme

Cinsel Şiddet

• Zorla cinsel ilişki
• İstemediğiniz cinsel eylemler
• Cinsel aşağılama

Duygusal/Psikolojik Şiddet

• Sürekli aşağılama, hakaret
• Yalnız hissettirme
• Tehdit etme
• Korkutma
• Çocukları kaybetme tehditleri
• Sürekli eleştiri
• Gaslighting (gerçekliği sorgulatma)

Ekonomik Şiddet

• Paraya erişimi kısıtlama
• Çalışmasını engelleme
• Mali bilgileri saklama
• Borç altında bırakma

Dijital Şiddet

• Telefonu kontrol etme
• Sosyal medya hesaplarını izleme
• GPS ile takip
• Mesajları okuma

Sosyal İzolasyon

• Aile ve arkadaşlardan koparma
• Çıkmasını engelleme
• Yalnız iletişim kurmasına izin vermeme

---

Hamilelikte Şiddetin Tetikleyicileri

Hamilelik partner şiddetini niye tetikler?

• Annenin dikkati bebeğe yöneldiği için "kıskançlık"
• Ekonomik baskı algısı
• Beden değişimine eşin tepkisi
• "Kontrol kaybı" hissi
• Cinsel hayatta değişim
• Baba olma sorumluluğu kaygısı
• Annenin daha "güçsüz" görülmesi
• Bebek "rakip" olarak algılanması

Bu nedenler şiddeti meşrulaştırmaz. Sadece niye hamilelikte risk arttığını açıklar.

---

Anne ve Bebek Üzerindeki Etkiler

Anne Üzerindeki Etkiler

• Fiziksel yaralanmalar
• Yüksek tansiyon
• Preeklampsi riski
• Antenatal depresyon
• Anksiyete ve PTSD
• İntihar düşüncesi
• Bağışıklık sistemi zayıflığı
• Erken doğum riski

Bebek Üzerindeki Etkiler

• Düşük doğum ağırlığı
• Erken doğum
• Düşük
• İntrauterin gelişme geriliği
• Plasenta dekolmanı
• Doğumdan önce bebek kaybı
• Doğum sonrası bağ kurma sorunları
• Uzun vadeli gelişimsel etkiler

Şiddetin tıbbi etkileri bebek için kalıcı sonuçlar bırakabilir.

---

"Niye Ayrılmıyor?" Sorusunun Yıkımı

Şiddet konusunda en yaygın yıkıcı soru: "Niye ayrılmıyor?" Bu soru:

• Mağduru suçlar
• Şiddetin karmaşıklığını anlamaz
• "Kolay seçim" olmadığını görmez

Ayrılmama Sebepleri

• Korku (özellikle artarak şiddet riski)
• Mali bağımlılık
• Çocuklar için endişe
• Sosyal damgalanma korkusu
• Aile baskısı
• "Belki değişir" umudu
• Travma bağlanması
• Düşük öz değer
• İzolasyon (yardım için kanal yok)
• Kültürel ve dini baskılar

Ayrılmamak "kabul etmek" değildir. Karmaşık bir süreçtir.

---

Şiddetin Klinik Belirtileri

Şiddete maruz kalan kadında klinik belirtiler:

Fiziksel Belirtiler

• Açıklanamayan yaralanmalar
• Tekrarlayan acil servis ziyaretleri
• Geç doktora başvurma
• Yaralanmaları örtmek için uygun olmayan kıyafetler

Davranışsal Belirtiler

• Partner muayene odasına giriyor
• Anne her şeyi partnere sormak istiyor
• Konuştuğunda kaygılı görünüyor
• Soru sorduğunuzda kaçınıyor
• Telefonu sürekli kontrol ediyor

Psikolojik Belirtiler

• Depresif belirtiler
• Anksiyete
• Travma sonrası stres
• Düşük öz değer
• Sosyal izolasyon
• İntihar düşüncesi

---

Acil Durum Sinyalleri

Aşağıdaki durumlarda acil müdahale gerekli:

• Karna yönelik fiziksel saldırı
• Boğmaya çalışma
• Silah veya silah benzeri eşya kullanma
• "Seni öldüreceğim" tehditleri
• Karın ağrısı, kanama yaşanıyor
• Bebek hareketleri azalmış
• İntihar düşüncesi

Türkiye Acil Yardım Hatları

• 183 - Kadın Acil: 24 saat ücretsiz
• 155 - Polis: Acil müdahale
• 112 - Acil: Tıbbi acil
• 182 - Sağlık Bakanlığı: Bilgilendirme

---

Güvenli Plan Oluşturmak

Ayrılık planlamak veya güvenli kalmak için pratik adımlar:

Belge Hazırlama

• Kimlik kartı, pasaport
• Sigorta kartı
• Banka bilgileri
• Çocuk doğum belgeleri
• Tıbbi kayıtlar

Gizli Kaynaklar

• Gizli bir hesap
• Yedek anahtar
• Önemli telefon numaraları (ezbere)
• Güvenli bir kişinin adresi

Çıkış Planı

• Nereye gideceğiniz
• Ne zaman gideceğiniz (partner evde olmadığında)
• Çocukları nasıl alacağınız
• Ulaşım planı

Sığınma Evleri

Türkiye'de Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı'na bağlı sığınma evleri vardır. 183 numarası bu kanallara yönlendirir.

Hukuki Süreçler

• Şikayet
• Uzaklaştırma kararı
• Velayet süreçleri
• Boşanma süreci

Bir avukat veya hukuki yardım kurumları sürece eşlik etmeli.

---

Doktor ve Sağlık Personeli ile İletişim

Sağlık kurumları şiddet için kritik müdahale noktasıdır:

• Hekiminize şiddet bilgisini paylaşmak hakkınız
• Hekimler gizlilik sınırları içinde dinler
• Bazı durumlarda kurumsal müdahale zorunlu olabilir
• Sağlık personeli sosyal hizmet uzmanına yönlendirebilir

Doktor muayenehanesinde partneriniz dışarıda kalırsa, fırsat doğar. "Partnerim olmadan konuşmak istiyorum" demek meşrudur.

---

Psikolojik Destek

Şiddet sonrası psikolojik destek hayati önem taşır:

Travma Odaklı Terapi

EMDR, TF-CBT gibi travma odaklı yaklaşımlar.

Yas Süreci

İlişkinin yası, hayalin yası, eski hayatın yası.

Öz Değer Çalışması

Şiddet süreci öz değeri yıkar. Yeniden inşa için terapi.

Çocuklarla İletişim

Çocuğa durumu nasıl anlatacağınız.

Sonraki İlişkiler

Sağlıklı sınırlar koyma, partneri tanıma becerisi.

---

Sık Sorulan Sorular

Şiddete uğradığımı yakınlarıma söylesem mi?

Güvenebileceğiniz kişilere söylemek değerli. Ama önce profesyonel destek almak güvenli plan oluşturmaya yardımcı.

Ayrılmaya korkuyorum, ne yapayım?

Korkunuz haklı. Ayrılık süreci profesyonel rehberlik ister. 183'ü arayın, sosyal hizmet uzmanı ile konuşun.

Çocuğum için kalıyorum.

Şiddet ortamında büyüyen çocuk şiddetten en az anne kadar etkilenir. Çocuk için kalmak, çocuğa zarar verebilir.

Partnerim "değişeceğim" diyor.

Şiddet döngüsünde "değişim" vaatleri yaygındır. Profesyonel müdahale olmadan kalıcı değişim zordur.

Mali olarak bağımlıyım.

Sosyal hizmet uzmanı mali kaynakları araştırır. Sığınma evlerinde mali destek mümkün.

---

Psikolog Yasemin KAYA'dan Bir Not

Sevgili okuyucu, eğer şu an aile içi şiddete maruz kalıyorsanız, lütfen bilin ki yalnız değilsiniz ve yardım var. Bu yazıyı okumanız bile cesaret göstergesi.

Hamilelikte şiddete uğramak ek bir karmaşa yaratır. Bebeğiniz için, kendiniz için ne yapmanız gerektiği sorusu zihninizi meşgul eder. Korku, suçluluk, çaresizlik bir arada olabilir.

"Niye ayrılmıyorsun?" sorusu yıkıcıdır. Ayrılma kararı karmaşıktır. Korku, mali bağımlılık, çocuklar, sosyal baskı, "belki değişir" umudu—hepsi engellerdir. Ayrılmamak "kabul etmek" değildir.

Hayati tehlike varsa 155'i derhal arayın. Yaralanma varsa 112'yi arayın. Kadın Acil 183 ile 24 saat ücretsiz destek alabilirsiniz.

Sığınma evleri mevcut. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı bu kaynakları sağlar. Korumalı bir alan, mali destek, hukuki rehberlik mümkün.

Doktor muayenehaneleri şiddet için kritik müdahale noktasıdır. Hekiminize şiddet durumunu paylaşmak hakkınız. Onlar size yönlendirme yapabilir.

Çocuğunuz için kalmak yıkıcıdır. Şiddet ortamında büyüyen çocuk uzun vadeli psikolojik hasar görür. "Onun için kalıyorum" mantığı tehlikelidir.

Travma odaklı psikolojik destek bu süreçte hayati. EMDR, TF-CBT gibi yaklaşımlar şiddet sonrası iyileşmeyi destekler.

Mali bağımlılık gerçek bir engel ama aşılabilir. Sosyal hizmet uzmanı mali kaynakları gösterir. Çalışma haklarınız vardır.

Bebeğinizin gelişimi şiddetten doğrudan etkilenir. Sizin güvenliğiniz bebeğinizin de güvenliğidir. Kendinizi korumak bebeği korumaktır.

Şiddet sizin suçunuz değil. Ondan kurtulmak için yardım istemek güçtür. Yardım var. Yalnız değilsiniz.