Hamilelikte Yemek Yememe ve Beslenme Bozukluğu: Klinik Dikkat Gerektiren Tablolar

Hamilelik döneminde yemek yememe veya beslenme örüntülerinde ciddi bozulma yaşamak yaygın olmayan ama klinik dikkat gerektiren bir durumdur. Bu farklı nedenlerden olabilir: hiperemezis gravidarum, yeme bozukluğu nüksü, depresyon, anksiyete, hamilelikten önce zaten var olan kısıtlayıcı yeme örüntüleri.

Yemek yememe sadece anne için değil, bebek için de risk taşır. Beslenme yetersizliği fetal gelişimi etkiler. Bu yüzden hızlı müdahale gerekir.

Bu yazıda hamilelikte yemek yememenin klinik nedenlerini, anne ve bebek üzerindeki etkilerini ve müdahale yaklaşımlarını ele alacağız.

Hamilelikte Yemek Yememenin Klinik Nedenleri

1. Hiperemezis Gravidarum

Aşırı bulantı ve kusma tablosu. Yemek tutamama. Tıbbi müdahale gerektirir.

2. Yeme Bozukluğu Nüksü

Anoreksia, bulimia, ortoreksia geçmişi olan kadınlarda hamilelik tetikleyici olabilir.

3. Antenatal Depresyon

Depresif epizotta iştahsızlık yaygın belirti.

4. Anksiyete

Yoğun anksiyete mide-bağırsak sorunları yaratır, yemek isteğini azaltır.

5. Tat ve Koku Değişiklikleri

Hamilelikte yemek tatları değişir. Sevdiği yemekler tahammül edilemez hale gelebilir.

6. Bedensel Kaygılar

"Kilo almak istemiyorum" düşüncesi yemek kısıtlamaya yol açar.

7. Pica

Normal gıda yerine tıbbi olmayan maddelere yönelim. Genellikle demir eksikliği belirtisi.

---

Klinik Belirtiler

Yemek yememe ne zaman klinik düzeydedir?

• Beklenenden az kilo alımı veya kilo kaybı
• Günlük 1200 kalorinin altında alım
• Sürekli iştahsızlık
• Yemek görme veya kokusuna karşı tepki
• Yiyeceği "tutamama" hissi
• Suçluluk duygusu yemekten sonra
• Bedene karşı yoğun kaygı
• Sosyal yemekten kaçınma
• Yemek hakkında saplantılı düşünceler
• Aşırı egzersiz

---

Anne ve Bebek Üzerindeki Etkiler

Anne için Riskler

• Beslenme yetersizliği
• Vitamin/mineral eksiklikleri
• Dehidratasyon
• Halsizlik, yorgunluk
• Konsantrasyon güçlüğü
• Bağışıklık zayıflığı
• Anemi
• Hastane yatışı (şiddetli durumlarda)

Bebek için Riskler

• İntrauterin gelişme geriliği
• Düşük doğum ağırlığı
• Erken doğum
• Nörogelişimsel etkiler
• Düşük

Bu riskler tedaviyle azaltılabilir.

---

Yeme Bozukluğu Geçmişi ile Hamilelik

Yeme bozukluğu öyküsü olan kadınlar için hamilelik özel risk dönemidir:

Tetikleyiciler

• Kilo alımının kaçınılmazlığı
• Beden değişimi
• "İki kişilik yemek" söylemi (yıkıcı)
• Sürekli tartım baskısı
• Çevreden beden yorumları

Klinik Öneriler

• Yeme bozukluğu uzmanı + kadın doğum hekimi birlikte takip
• "Blind weighing" (görmeden tartım)
• Diyetisyen desteği
• Sıkı psikolojik takip
• Aile bilgilendirme

---

Hiperemezis Gravidarum

HG hamilelikte ciddi bulantı-kusma tablosudur:

Kriterler

• Günde 5+ kusma
• %5+ kilo kaybı
• Dehidratasyon
• Elektrolit dengesizliği
• Beslenemez durum

Tedavi

• İlaç tedavisi
• IV sıvı desteği
• Hastane yatışı (gerektiğinde)
• Yeme bozukluğundan ayrılması önemli

Psikolojik Yön

• HG yoğun depresif belirtilere yol açabilir
• Sosyal izolasyon
• İş hayatından kopma
• "Hamileliği sürdürmek istemiyorum" düşüncesi

HG yaşayan annelerde profesyonel psikolojik destek şart.

---

Müdahale Yaklaşımları

1. Multidisipliner Ekip

• Kadın doğum hekimi
• Psikiyatrist / psikolog
• Diyetisyen
• Gerektiğinde yeme bozukluğu uzmanı

2. Beslenme Planlaması

• Küçük sık öğünler
• Sıvı tüketimi
• Vitamin/mineral takviyeleri
• Toleransa göre yiyecek seçimi

3. İlaç Tedavisi

• HG için anti-emetik ilaçlar
• Depresif belirtiler için antidepresan
• Anksiyete için klinik yönetim

4. Psikolojik Müdahale

• BDT
• Yeme bozukluğu odaklı terapi
• Travma odaklı çalışma (gerektiğinde)
• Beden imajı çalışmaları

5. Aile Desteği

• Yargılayıcı yorumlardan korunma
• Açık iletişim
• Pratik yardım

---

"İki Kişilik Yemen Lazım" Söyleminin Yıkımı

Hamilelikte en yaygın söylemlerden biri. Klinik gerçek:

• İlk trimesterda ekstra kalori ihtiyacı yoktur
• İkinci trimesterda günlük 340 ekstra kalori
• Üçüncü trimesterda günlük 450 ekstra kalori

"İki kişilik" değil, "kendinden biraz daha fazlasını" yemek yeterli. Yeme bozukluğu öyküsü olan kadın için bu söylem yıkıcıdır.

---

Klinik Tedavinin Önemi

Hamilelikte yemek yememe kendiliğinden çözülmez:

• Erken müdahale risk azaltır
• Anne ve bebek için koruyucu
• Postpartum nüksü önler
• İleride annelik kapasitesini destekler

---

Sık Sorulan Sorular

Hamilelikte iştahsızım, normal mi?

İlk trimesterda yaygın. Devam ediyorsa veya kilo kaybı varsa doktor görüşü gerekli.

Yeme bozukluğum yenilenebilir mi?

Risk var. Hamilelikten önce ve sırasında yeme bozukluğu uzmanı takibi koruyucu.

Hiperemezis HG mi yoksa normal bulantı mı?

HG kriterleri: Günde 5+ kusma, %5+ kilo kaybı, dehidratasyon. Doktor değerlendirmesi gerekli.

Bebeğimi yetersiz besliyor muyum?

Klinik müdahale altında olduğunuz sürece bebeğin temel ihtiyaçları karşılanır. Doktor değerlendirmesi belirleyici.

Ailem yemek için baskı yapıyor.

"İki kişilik yemen lazım" söylemi yıkıcıdır. Sınır koyma hakkınız.

---

Psikolog Yasemin KAYA'dan Bir Not

Sevgili okuyucu, hamilelikte yemek yememe veya beslenme örüntülerinde ciddi bozulma yaşıyorsanız, lütfen bunu önemseyin. Anne ve bebek için ciddi risk taşır.

Yeme bozukluğu öykünüz varsa, hamilelik özel risk dönemidir. Yeme bozukluğu uzmanı + kadın doğum hekimi birlikte takipte olun.

Hiperemezis gravidarum klinik bir tablodur—"normal bulantı" değildir. Belirtiler varsa hastane değerlendirmesi gerekli.

"İki kişilik yemen lazım" söylemine kanmayın. Tıbbi olarak yanlış ve sizin için yıkıcı olabilir.

Multidisipliner ekip desteği değerli: kadın doğum hekimi, psikolog, diyetisyen, yeme bozukluğu uzmanı. Yalnız taşımak imkansız.

Beslenme planını profesyonel rehberlikle yapın. Tek başına diyet uygulamak riskli.

Aile baskısına sınır koyun. Çevreden gelen beden yorumları ve yemek baskıları sürecinizi yıpratır.

Antenatal depresyon yemek yememe ile birlikte yaşanıyorsa derhal psikiyatrik destek gerekli.

Postpartum dönem için hazırlık yapın. Yeme bozukluğu postpartum dönemde de devam edebilir.

Bebeğinize en iyi imkanı sağlamak için kendinize bakmak ilk adım. Beslenmek hem sizin hem bebeğin hakkı.

Yemek yememe geçici değil, klinik bir durumdur. Profesyonel destek ile bu süreç sağlıklı yönetilebilir.