İlk Trimesterda Gizli Yas: Eski Hayatınızdan Ayrılmanın Konuşulmayan Hikayesi

"Hamile olduğumu öğrendim ve sevinmem gerekiyor diye düşünüyorum. Ama içimde bir şey daralıyor. Eski hayatımı özlüyorum. Bu duyguya kelime bulamıyorum, kimseye söyleyemiyorum çünkü 'nankörce' geliyor."

Bu cümleyi klinikte sayısız anneden duydum. İlk trimesterda yaşanan ama sosyal olarak hiçbir zaman tam olarak konuşulamayan bir duygu: Eski hayata yas tutmak.

Hamile kalmak çoğu zaman büyük bir sevincin yanı sıra büyük bir vedanın da kapısını açar. Eski hayatınızla, eski bedeninizle, eski kimliğinizle, eski sosyal hayatınızla, eski kariyer hayalinizle, eski özgürlüğünüzle vedalaşmanın başlangıcıdır hamilelik. Ve her veda, küçük de olsa, bir yas süreci içerir.

Ne yazık ki bu yas, anneliğin "sürekli mutlu olunması gereken" bir dönem olarak resmedildiği toplumda bir tabudur. Anne "sevinmesi gerekiyor", "şükretmesi gerekiyor", "yas tutmaması gerekiyor". Bu beklentinin altında ezilen anneler, yas duygularını saklarlar, içlerine atarlar ve yalnız hissederler.

Bu yazıda hamilelikte yaşanan "gizli yas"ın klinik anatomisini, nelerin yasını tuttuğumuzu, bu yasın neden gizli kaldığını, ne zaman patolojik bir tabloya dönüştüğünü ve bu yası onurlu bir şekilde yaşamak için ne yapabileceğimizi detaylı şekilde ele alacağız.

"Hamilelik Yası" Nedir?

Klinik literatürde "anticipatory grief" (öngörü yası) olarak adlandırılan bu kavram, bir kaybı yaşamadan önce o kayıp için yas tutmaktır. Hamilelikte bu yas üç farklı zamansal düzlemde işler:

• Geçmişe yönelik yas: Hamile olmadan önceki hayatın artık geri gelmeyeceğine dair yas
• Şu ana yönelik yas: Şu an yaşanan bedensel ve duygusal değişimlerin yarattığı kayıp hissi
• Geleceğe yönelik yas: Hayal edilen ama gerçekleşmeyecek hayatların yası

Bu üç düzey iç içe geçer ve birbirini besler. "Eski özgürlüğüm" yasını tutarken, aynı zamanda "olmayacak gezi planları"nın da yasını tutarsınız.

---

Nelerin Yasını Tutuyoruz?

1. Eski Beden

Hamilelikte beden değişir. Bu değişim hamilelik sonrası tamamen geri dönüşlü değildir. Karın çatlakları, areola değişimi, hafif sarkma, kilo değişimi—hepsi bir "iz" bırakır. Eski beden artık aynı şekilde geri gelmeyecek. Bu yasın bedensel boyutudur.

2. Eski Özgürlük

Çocuksuz bir hayatın özgürlüğü vardır: Aniden plan yapabilmek, gece çıkmak, uzun uyuyabilmek, kendine yer ayırabilmek, kendin için zaman yaratabilmek. Bebekle birlikte bu özgürlüklerin büyük kısmı yapısal olarak değişir. Sonsuza dek değil, ama uzun bir süre için.

3. Eski Çift İlişkisi

Bebeksiz çift olarak eşinizle yalnız geçirilen zamanlar, romantik kaçamaklar, beklenmedik buluşmalar—hepsi bebekle birlikte azalır veya farklı bir form alır. Çift kimliğinden aile kimliğine geçişin bir yası vardır.

4. Eski Kariyer Hayalleri

Bebekten önce yaptığınız kariyer planları, hızlı terfiler, uzun saatler çalışmak, aktif olarak yurtdışı görevleri, eğitim fırsatları—bunların bir kısmı bebek geldiğinde ertelenir veya dönüştürülür. Hayal edilen kariyer rotası ile gerçek arasında bir fark oluşur.

5. Eski Sosyal Hayat

Çocuksuz arkadaşlarla geç saatlere kadar süren akşam yemekleri, plansız buluşmalar, gece etkinlikleri—hepsi azalır. Sosyal çevre bebekli annelerle daha çok kesişir. Eski sosyal kimliğin bir kısmı bırakılır.

6. Eski Vücut Algısı

Bedeniniz artık sadece "sizin" değildir. Bir başkasını taşıyor, besliyor, koruyor. Bu paylaşım, bedenin "kendi başına olma" boyutuyla çelişebilir. Bedenin "tek sahibi" olma duygusu kaybedilir.

7. Eski Uyku

Hamilelikte uyku zaten değişir; postpartum dönemde uyku örüntüsü tamamen alt üst olur. Düzenli, dinlendirici, kendi temponuza ait uyku artık aylar boyunca yoktur. Bu uyku özgürlüğünün yası gerçektir.

8. Eski "Sadece Eş" Kimliği

Eşinizin gözündeki "sadece eşi" rolünüz, anne rolüne evrilir. Bu evrilme genellikle olumlu bir gelişimdir ama eski kimliği bırakmak bir yas içerir.

9. Eski Mali Özerklik

Bebek aile bütçesinde belirgin bir paya sahip olur. Eskiden bağımsızca yapabileceğiniz harcamalar—seyahat, hobi, kıyafet, restoran—daha kısıtlı hale gelir.

10. Hayal Edilen Annelik vs Gerçek Annelik

Hamile kalmadan önce zihninizde inşa ettiğiniz "anne olduğumda nasıl olacak" hayalleri vardı. Bu hayaller her zaman gerçeklikle örtüşmez. Hayal edilen anneliğin gerçekleşmemiş kısımları için de yas tutulur.

---

Bu Yas Neden Gizli Kalır?

1. Toplumsal Beklenti Baskısı

Toplum hamile kadından "mutlu" olmasını bekler. Yas duygusu paylaşıldığında "Niye yas tutuyorsun, sevinmen lazım", "Şükret bebeğin var", "Çok şanslısın, bilmiyor musun" gibi tepkilerle karşılaşılır. Bu tepkiler duyguyu geçersiz kılar ve anne onu gizlemeye başlar.

2. Suçluluk Hissi

Anne "Yas tutmamam gerekiyor, bunca insan bebek istiyor da olamıyor, ben şükredemiyor muyum?" diye kendini suçlar. Bu suçluluk yası saklamayı motive eder.

3. "Kötü Anne" Etiketi Korkusu

"Eski hayatımı özlüyorum" demek "bebeğimi sevmediğim" anlamına geliyor diye düşünülür. Bu yanlış denklem, anneyi suskunluğa iter.

4. Kelimelerin Eksikliği

Yasın hem var olduğunu hem de geçici olmadığını ifade edecek bir dil yoktur. Anne "Ne hissettiğimi anlatamıyorum" der ve içine kapanır.

5. Klinik Tanınmamış Bir Durum

Hamilelikte yas, klinik tanı olarak resmi olarak kabul edilmez. Bu yüzden hekimler ve psikologlar bile bunu sormaz, anne paylaşmak istediğinde "Hormonel olabilir" diye geçiştirilir.

---

"Matresence" Kavramı: Annelik Dönüşümü

"Matresence" terimi, antropolog Dana Raphael tarafından 1973'te ortaya atıldı ama klinik psikolojide ancak son 20 yılda yaygınlık kazandı. Bu terim, annelik geçişinin "ergenlik" (adolescence) ile karşılaştırılabilir bir dönüşüm olduğunu ifade eder.

Ergenlikteki gibi:

• Beden yoğun olarak değişir
• Hormonel sistem fırtınalıdır
• Kimlik krizi yaşanır
• Sosyal roller değişir
• İlişkiler yeniden tanımlanır
• Eski kendinizden ayrılırsınız, yeni kendinize doğru evrilirsiniz

Ergenlikte yaşanan kimlik karmaşası, kayboluş hissi, hayal kırıklıkları doğal kabul edilir. Matresence dönemi de aynı şekilde, kendi krizleri ve yaslarıyla birlikte normalleştirilmelidir.

Klinik psikolog Aurélie Athan'ın araştırmaları, matresence'in 6 ay ile 4 yıl arasında sürebilen bir geçiş süreci olduğunu gösteriyor. Bu süreçte yaşanan duygusal dalgalanmalar, kayıp hisleri, kimlik krizi—hepsi normal sürecin parçası.

---

İlk Trimesterda Yasın Özgün Yanları

Her trimesterda farklı yas dinamikleri yaşanır. İlk trimesterın özgün yanları:

1. "Henüz Görünmüyor" İkilemi

Karın henüz büyümediği için anne "saklı" şekilde hamile yaşar. Bu sürede iç dünyada büyük değişimler olur ama dışarıdan görünmez. Çevreden gelen davranışlar değişmemiştir; anne ise çok değişmiştir. Bu uyumsuzluk yalnızlık yaratır.

2. "Söyleyemeyişin" Yükü

Birçok kadın ilk 12 hafta hamilelik haberini paylaşmaz (12 hafta kuralı). Bu sürede yaşadığı bulantı, yorgunluk, kaygı, yas hisleri "açıklamak zorunda kalmadan" yaşar. Bu da yası daha yalnız bir hale getirir.

3. Hormonel Yoğunluk

İlk trimester hormonel olarak en yoğun dönemdir. Bu hormonel dalgalanma yas duygularını şiddetlendirir. Anne kendini "kontrol edemediği" duygulara karşı çaresiz hisseder.

4. Düşük Korkusu ile Karışmak

İlk trimesterda düşük olasılığı yüksek olduğu için, eski hayata yas tutmak "bebeği reddetmek" gibi algılanır. "Eğer yas tutarsam, bebek bunu hisseder ve gider" gibi bilinçaltı bir korku oluşabilir.

5. Aile ve Çevreden Uzaklık

Henüz hamile olduğunu söylemediği için çevre normal sosyal beklentilerle yaklaşır. Eski sosyal aktivitelerden çekilmek "açıklanması zor" hale gelir. Bu da yası besleyen bir izolasyon yaratır.

6. "Daha Yeni Başladı" Hissi

İlk trimesterda anne kendi adına "yas tutmaya hakkı olmadığını" düşünür. Çünkü "Henüz yas tutacak bir şey olmadı, daha doğmadı ki bebek". Oysa yas, gelecek değişimi için de tutulur.

---

Yasın Bedensel Belirtileri

Hamilelik yası bedende somut olarak kendini gösterir:

• Sürekli yorgunluk
• Açıklanamayan ağlamalar
• İştah değişimleri
• Uyku düzensizliği
• Konsantrasyon güçlüğü
• Nostalji duygusu (eski fotoğraflar, eski yerler)
• Eski arkadaşlarla iletişim isteği
• Eski hobilere yönelme (artık yapamayacağınızı bildiğiniz)
• Beden imajı krizi
• Aniden gelen "ben kim oldum" hissi

Bu belirtiler hamilelik belirtilerinden ayırt etmek zordur. Klinik değerlendirme önemlidir.

---

Yas Ne Zaman Klinik Endişe Konusudur?

Yas duyguları doğal ve geçicidir. Ancak aşağıdaki durumlarda profesyonel destek alınmalıdır:

• Yas duyguları 2 haftadan uzun süre devam ediyor ve şiddetleniyor
• Günlük yaşam ciddi şekilde etkileniyor
• İş, sosyal hayat, ilişkiler aksıyor
• "Bebek olmasaydı keşke" düşüncesi sık ve yoğun
• Bebeğe karşı sevgi hissi tamamen yok
• Sürekli ağlama, uyku ve iştah bozukluğu
• İntihar düşüncesi
• Bebek gelmeden önce yaşadığınız "depresyon" hissi

Bu belirtiler antenatal depresyon veya yaygın anksiyete bozukluğuna işaret ediyor olabilir.

---

Yası Sağlıklı Şekilde Yaşamanın Yolları

1. Duyguyu Tanıyın ve İsimlendirin

"Şu an eski hayatımın yasını tutuyorum" demek—bu cümle bile rahatlatıcıdır. Yas duygusunu tanımak, onunla başa çıkmanın ilk adımıdır.

2. Yas Tutmaya Hak Verin

Yas tutmak sizi kötü anne yapmaz. Yas, anneliğe geçişin doğal bir parçasıdır. Kendinize bu hakkı vermek özgürleştirici olur.

3. Yas Duygusunu Paylaşın

Güvenebileceğiniz biriyle (eşinizle, yakın bir arkadaşla, terapistle) bu duygunuzu paylaşın. Paylaşılan yas hafifler. Saklanan yas büyür.

4. Eski Hayatınızla "Veda" Yapın

Yas, vedanın bir parçasıdır. Bilinçli olarak eski hayatınızla vedalaşın:

• Eski fotoğraflara bakın, anılarınızı kutlayın
• Çocuksuz hayatınızda yaptığınız sevdiğiniz şeyleri listeleyin
• Eski size bir mektup yazın
• Hamilelikten önceki son yolculuğunuza özel bir anlam yükleyin

5. Aynı Anda İkilik Olabilir

"Bebeğimi seviyorum" ve "Eski hayatımı özlüyorum" cümleleri çelişmez. İkisi aynı anda gerçek olabilir. Bu duygusal karmaşıklığa yer açın.

6. Sosyal Medya Akışınızı Yönetin

"Mutlu anne" akışları yas duygunuzu derinleştirebilir. Geçici olarak bu içerikleri sınırlamak veya gerçek annelik anlatıcılarını takip etmek yararlı olur.

7. Eşinizle Birlikte Yas Tutun

Eşiniz de eski hayatı için yas tutuyor olabilir. Birlikte konuşmak, paylaşmak, ortak bir veda ritüeli yaratmak çift olarak güçlendirir.

8. "Yeni Ben"e Açık Olun

Yas tutulan eski ben'in yerine "yeni ben" inşa edilir. Bu inşaya açık olmak yası ileriye taşır. "Eskiye dönüş" değil, "ileriye geçiş" hedeflenir.

9. Profesyonel Destek

Eğer yas hissi yoğun ve sürekli ise, perinatal psikolog ile çalışmak iyileştirici olabilir. Yas özel bir uzmanlık alanıdır ve bu konuda eğitimli bir uzman değerli olur.

10. Yas İçin Zaman Tanıyın

Yas hızlı geçmez. İlk trimesterda başlayan bir yas, doğuma kadar sürebilir. Acelecilik yas sürecini bozar. Kendinize zaman tanıyın.

---

Eşin Rolü

Eşler de hamilelikte yas yaşar ama bunu daha az ifade ederler. Çiftler arası bu süreçte:

Yıkıcı Yaklaşımlar

• "Yas tutmanın sırası mı şimdi?"
• "Bence sevin, kötü düşünme"
• "Sen hamile kalmak istemiyor muydun?"
• "Aman geçer canım"
• "Hormon işte, geç bir-iki ay"

Destekleyici Yaklaşımlar

• "Bu duygunu paylaştığın için teşekkür ederim"
• "Ben de bazı şeyler için yas tutuyorum, ortak konuşabiliriz"
• "Sevinç ve yas birlikte olabilir, sen yalnız değilsin"
• "Bir uzmanla konuşmak ister misin?"
• "Eski hayatımızdan bir şey yapmak ister misin, vedalaşma gibi?"

---

"Veda" Ritüelleri

Yas sürecinde bilinçli ritüeller yapmak iyileştiricidir. Önerilen ritüeller:

1. Son Tatil

Hamilelik sırasında eşinizle "babymoon" olarak adlandırılan son çift tatilini yapmak. Bu tatil "vedalaşma" anlamı taşır.

2. Veda Fotoğrafları

Hamilelik öncesi bedeninizin, hayatınızın, evinizin fotoğraflarını çekin. Bu fotoğraflar ileride hatıra olur.

3. Mektup Yazma

"Eski Ben"e bir mektup yazın. Onun başardıklarını, sevdiklerini, kim olduğunu kaydedin. Bu mektup eski kimliğinize saygı ifadesidir.

4. Son "Yapılacaklar" Listesi

Çocuksuz haldeyken yapmak istediğiniz şeylerin bir listesini yapın. Hamilelik boyunca mümkün olanları yapın. "Bunları yaptım, şimdi yeni bir başlangıca hazırım" hissi yaratır.

5. Eski Arkadaşlarla Anlamlı Buluşmalar

Çocuksuz arkadaşlarınızla anlamlı vedalar planlayın. "Belki ileride farklı olacak" duygusunu paylaşın. Bağı koparmak değil, dönüştürmek hedef olabilir.

6. Bedenle Veda Ritüeli

Eski bedeniniz için bir ritüel yapın: Banyo yapmak, bedeninize teşekkür etmek, eski beden ile ilgili sevdiğiniz şeyleri yazmak.

7. Kariyere Yeniden Bakma

Kariyer hayallerinizi gözden geçirin. Hangileri hamilelik sonrası mümkün, hangileri ertelenmeli? Bu yeniden değerlendirme yası bilinçli kılar.

---

Anne Kimliğini İnşa Sürecinin Aşamaları

Yas süreci, yeni anne kimliğinin inşasıyla iç içe geçer. Klinik olarak gözlemlenen aşamalar:

Aşama 1: Karşılaşma (1-3 ay)

Hamilelik haberinin gerçekliği ile karşılaşma. Yoğun karmaşık duygular. "Bu gerçekten oluyor mu?"

Aşama 2: Yas (2-5 ay)

Eski hayatın gerçekten geri dönmeyeceğini içselleştirme. Yas duyguları, melankoli, nostalji.

Aşama 3: Kabullenme (4-7 ay)

Yeni durumun gerçekliğini kabullenme. "Anne olacağım" cümlesinin somutlaşması.

Aşama 4: Hazırlık (6-9 ay)

Yeni kimliğe somut hazırlık. Bebek odası, isim, doğum planı.

Aşama 5: Bütünleşme (Doğum sonrası 6-24 ay)

Anne kimliğinin "ben" ile bütünleşmesi. Yeni dengelerin oturması.

Bu aşamalar lineer değildir. Birinde olduğunuzu sanırken aniden diğerine dönüş yapabilirsiniz. Önemli olan süreci yargılamadan yaşamak.

---

Sık Sorulan Sorular

Yas tutuyorum, bebeğimi sevmiyor muyum?

Yas tutmak bebeği sevmemekle ilgili değildir. Eski bir şeye bağlı olduğunuzu, ondan ayrılmanın acı verdiğini gösterir. İki duygu aynı anda gerçektir.

Bu yas geçecek mi?

Yas süreç içinde dönüşür. "Geçer" yerine "yumuşar, değişir, başka bir şekle dönüşür" demek daha doğru. Anneliğin ilk yıllarında zaman zaman geri dönebilir.

Bunu eşim anlamıyor, ne yapayım?

Eşinizle bu yazıyı veya benzeri kaynakları paylaşmak iyi bir başlangıç olabilir. Eş için bu yasın da meşru olduğunu görmek, anlayışı artırır.

Annem "Niye böylesin, sevin biraz" diyor, ne diyeyim?

"Hem seviniyorum hem yas tutuyorum, bu ikisi birlikte olabilir" demek hakkınızdır. Annenizin ısrar etmesi durumunda konuyu kapatmak da meşrudur.

Yas tutmayı durdurmaya çalışmalı mıyım?

Hayır. Yası durdurmak onu büyütür. Tersine, ona yer açmak iyileşmeyi destekler.

İkinci bebekte daha az yas tutar mıyım?

İkinci bebek için yas farklı olabilir. İlk çocukla geçirilen "iki kişilik" zamana yas tutmak yaygındır. Her bebek için farklı bir yas süreci yaşanır.

Yas postpartum depresyona dönüşür mü?

İşlenmemiş, sürekli bastırılan yas duyguları postpartum depresyon riskini artırabilir. Bu yüzden yas sürecini aktif olarak yaşamak koruyucudur.

---

Psikolog Yasemin KAYA'dan Bir Not

Sevgili okuyucu, eğer bu yazıyı okurken "Ben de yaşıyorum, ama kimseye söyleyemiyordum" hissi yaşadıysanız, lütfen ilk olarak bilin ki yalnız değilsiniz.

Hamilelikte yas tutmak en gizlenen duygulardan biridir. Çünkü toplum kadından "mutlu olmasını" bekler. Yası ifade etmek genellikle anlaşılmaz, "kötü annelik" olarak yorumlanır, suçluluk yaratır. Bu yüzden anneler içlerine atar, susarlar.

Ancak yas duygusu gerçektir ve meşrudur. Hamilelik bir veda dönemi de olduğu için, vedaların doğal bir parçası olan yas bu dönemde yaşanır. Yas tutmuyor olmak değil, yas tutuyor olmak; sevdiğiniz şeyleri kıymetlendirmenizin göstergesidir.

Eski hayatınızı sevmiş olmanız, yeni hayatınızı sevmeyeceğiniz anlamına gelmez. İçindeki bebeği koruma duygusu ile, eski özgürlüğünüzü özleme duygusu aynı kalpte yaşayabilir. Bu çelişkiyi "yanlış" diye bastırmak yerine, kabullenmek özgürleştirir.

Yası onurla yaşayın. Vedalaşın. Eski size teşekkür edin. Onun yaşadıkları, sevdikleri, başardıkları sizin bir parçanız. O yok olmuyor, sadece dönüşüyor. Anne olmak eski sizden vazgeçmek değil, üzerine yeni bir katman eklemek.

Eğer yas duygunuz çok yoğunsa, çok uzun sürüyorsa veya depresif belirtilerle birleşiyorsa, lütfen bir uzmanla konuşun. Bir psikolog bu süreçte hem klinik destek hem de duygusal şefkat sunabilir. Yalnız taşımak zorunda değilsiniz.

Ve şunu unutmayın: Eski hayatınızdaki "siz", bu bebekle yeni hayatınızda da var olmaya devam edecek. Sadece farklı bir biçimde, daha derin bir şekilde, belki daha güçlü ve şefkatli bir şekilde. Eski size verdiğiniz şefkat, yeni anne kimliğinizin temelini oluşturuyor.

Yas tutmak vazgeçmek değil; sevdiğiniz şeyleri saygıyla geçmişe taşımaktır. Bu süreç sizi anne yapacak, anneliğinizden bir şey eksilmeyecek.