Diana Baumrind'in geliştirdiği ve Maccoby & Martin'in genişlettiği klasik model, ebeveynliği iki eksende ölçer: talep/kontrol (demandingness) ve duyarlılık/sıcaklık (responsiveness). Bu iki eksenin kombinasyonu 4 tarzı üretir. Hangi tarzın çocuğa nasıl etki ettiğini ve sağlıklı yaklaşımı bu rehberde bulacaksınız.
Yüksek talep + Yüksek sıcaklık · En sağlıklı olarak kabul edilir
Yüksek talep + Düşük sıcaklık · 'Çünkü ben dedim' yaklaşımı
Düşük talep + Yüksek sıcaklık · 'Çocuğa hiçbir şey yasak' yaklaşımı
Düşük talep + Düşük sıcaklık · 'Kendi başının çaresine baksın' yaklaşımı
Araştırmalar tutarlı şekilde demokratik (authoritative) tarzın çocuk gelişiminde en olumlu sonuçları verdiğini gösterir. Bu tarz pozitif disiplin ile aynı yaklaşımdır: net sınırlar, açıklama yapma, çocuğun fikrine değer verme, sıcaklığı koruma. Otoriter ile karıştırılmamalı.
Diana Baumrind (1927-2018), Berkeley'de çalışan Amerikalı gelişim psikoloğudur. 1960'larda yaptığı uzunsüreli çalışmalarla 'yetkili ebeveynlik' (authoritative parenting) kavramını ortaya attı ve 4 tip ebeveynlik modelini geliştirdi. Bu model bugün hâlâ ebeveynlik araştırmalarının temelidir.
Yüzlerce araştırma demokratik (authoritative) tarzın çocuk gelişiminde en sağlıklı sonuçları verdiğini gösterir: yüksek özsaygı, iyi akademik başarı, sağlıklı sosyal ilişkiler ve düşük ruh sağlığı sorunu. Diğer 3 tarzın her biri farklı zararlar yaratır.
Hayır, çok farklı. Otoriter ebeveyn 'çünkü ben dedim' der; sıcaklık düşük, kural katı. Demokratik ebeveyn 'şu nedenle bu kural var, anlıyorum üzgünsün ama yine de uymalısın' der; sıcaklık yüksek, kural net ama esnek. Türkçede ikisi karıştırılır.
Çoğu ebeveyn tek bir tarz kullanmaz; durumdan duruma değişir. Eşinizle farklı tarzları olabilir. Önemli olan ana çoğunluk hangi tarzda. Kendi ebeveynlik tarzınızı fark etmek için: 'Ne sıklıkla çocuğumun fikrini soruyorum?' 'Kurallarımı açıklıyor muyum?' 'Hayır demek bana zor mu geliyor?' sorularını dürüstçe değerlendirin.
Evet. Pek çok ebeveyn kendi çocukluğundan otomatik aldığı tarzı bilinçli olarak değiştirir. Adımlar: (1) Mevcut tarzını fark et. (2) Çocuğunun yaşına uygun demokratik teknikleri öğren (pozitif disiplin). (3) Bir psikolog veya ebeveynlik koçundan rehberlik al. Bilinçli ebeveynlik zaman alır ama mümkündür.
